Tenfiz

Tenfiz konusu yabancı devletlerin mahkemeleri tarafından hukuk davalarında verilmiş mahkeme kararlarının ülkemizde icrası konusunun çok sık karşılaşılan durumlardan biri olduğu görülmektedir.

Özellikle günümüzde çok sık karşılaşılan durumlardan birisi yabancı ülke vatandaşları ile evlenip yabancı ülkede boşanan Türk vatandaşlarının boşanma kararının ülkemizde tenfizi hususudur.

Ayrıca ticari faaliyetlerden kaynaklanan davalarda da; hukuk mahkemelerince verilen kararların Türkiye'de icrası için yine tenfiz yoluna başvurma zorunluluğu olduğundan tenfiz konusu ile bu gibi hukuki sorunlarda da çok sık karşılaşılmaktadır.

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'da düzenlenmiş olan "tenfiz" ve "tanıma" kavramları arasındaki ayrımı açıklamakta fayda vardır. İcrai düzenlemeler içermeyen yani sadece tespit hükmü içeren Yabancı Mahkeme kararının Türk Hukukuna göre var olabilmesi için sadece tanınması yeterlidir. Ancak yabancı mahkeme tarafından verilmiş olan yargı kararı aynı zamanda icrai düzenlemeler de yapıyorsa bu durumda kararın Türk Hukukuna göre var olabilmesi ve kararın icra edilebilmesi için sadece tanıma yeterli değildir, bu kararın tenfiz edilmesi zorunludur.

Tenfiz konusu Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 34 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye'de icra olunabilmesi yetkili Türk Mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. Yabancı mahkemelerin ceza ilamlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir.

Yani yabancı mahkemeler tarafından verilmiş bir kararın Türk mahkemeleri tarafından tenfizi için öncelikle kararın hukuk davalarına ilişkin olması ve kesinleşmiş olması gerekir. Ancak yasada da belirtildiği üzere ceza mahkemelerince verilen kararlarda kişisel haklarla ilgili hükümler var ise sadece bu hükümler yönünden tenfiz talep edilebilir.

Tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Tenfiz talebinin mutlaka asliye hukuk mahkemesine yapılması gerekmektedir.

Tenfiz talebi için yetkili mahkeme; kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki ikametgahı yoksa sakin olduğu yer mahkemesinden, Türkiye'de ikametgahı veya sakin olduğu bir yer mevcut değilse, Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir.

Tenfiz işleminin yasal prosedürü ise şöyledir. Tenfiz isteyen kişi öncelikle; kendisine karşı tenfiz istenilen kişinin türkiye'de ikametgahı yada sakin olduğu yer var ise o yerin asliye hukuk mahkemesine eğer yok ise Ankara İstanbul yada İzmir mahkemelerine tenfiz istemini içeren bir dilekçe ile başvurmak zorundadır. Dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir. Dilekçede şu hususlar yer alır.

* Tenfiz isteyenle, karşı tarafın ve varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad, soyad ve adresleri,

* Tenfiz konusu hükmün hangi devlet mahkemesinden verilmiş olduğu ve mahkemenin adı ile ilamın tarih numarası ve hükmün özeti

Ayrıca tenfiz dilekçesine yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı ve onanmış tercümesi ile ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi eklenmelidir.

Tenfiz talebini inceleyen yetkili asliye hukuk mahkemesi aşağıdaki şartların varlığı halinde tenfiz talebinin kabulüne karar vererek yabancı hukuk mahkemesi tarafından verilmiş olan kararı tanır.

• Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği Devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan anlaşma yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiili uygulama var ise;
• Tenfizi istenen ilam Türk Mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş ve bu hüküm kamu düzenine açıkça aykırı değil ise;
• O yer kanunları uyarınca, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulüne uygun bir şekilde çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş yahut bu kanunlara aykırı bir şekilde gıyapta hüküm verilmiş ve bu kişinin yukarıdaki hususlardan birine dayanarak tenfiz istemine karşı Türk Mahkemesine itiraz etmemiş ise;
• Türklerin kişi hallerine ilişkin yabancı ilamda Türk kanunlar ihtilafı kuralları gereğince yetkili kılınan hukukun uygulanmamış ve Türk vatandaşı olan davalının tenfize bu yönden itiraz etmemiş ise yabancı mahkeme kararına ilişkin tenfiz talebi kabul edilir.

Tenfiz istemine ilişkin dilekçe, duruşma günü ile birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. İstem, basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenerek karara bağlanır.

Karşı taraf yargılama sırasında tenfiz şartlarının, bulunmadığını veya yabancı mahkeme ilamının kısmen veya tamamen yerine getirilmiş yahut yerine getirilmesine engel bir sebep ortaya çıkmış olduğunu öne sürerek tenfiz talebine itiraz edebilir.

Mahkeme tarafların talep ve itirazlarını  ve  sunulan  belgeleri inceleyerek ilamın kısmen veya tamamen tenfizine veya yukarıdaki yasal şartların bulunmaması halinde istemin reddine karar verilebilir. Bu karara karşı taraflar temyiz istemi ile Yargıtay ilgili hukuk dairesine başvurabilirler. Yargıtay temyiz başvurusu konusunda bir karar verinceye kadar bu kararların icrası mümkün değildir.

Tenfizine karar verilen ve tenfiz kararı kesinleşen yabancı ilamlar Türk Mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur.

Av. Yusuf Atalay - Av. Şuule Yıldız